Dobësimi i euros ndaj lekut shqiptar ka arritur nivele të pazakonta gjatë muajve të fundit, duke shkaktuar shqetësim te bizneset, eksportuesit dhe qytetarët që mbajnë kursimet në monedhën evropiane. Ndërsa kursi zyrtar i Bankës së Shqipërisë e regjistron euron rreth 92.44 lekë, në tregun real bankar dhe në pikat e këmbimit valutor euroja po blihet në disa raste edhe nën 90 lekë, duke treguar një presion të fortë në rënie ndaj monedhës vendase.
VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!
Sipas të dhënave të publikuara, një prej bankave më të mëdha në Shqipëri ka regjistruar kurs blerjeje prej vetëm 89.4 lekësh për një euro, një nivel që paraqitet si ndër më të ulëtit e regjistruar ndonjëherë. Kjo do të thotë se qytetarët që shkojnë në bankë për të shitur euro dhe për të marrë lekë, marrin dukshëm më pak para sesa do të merrnin vetëm disa muaj më parë, duke e bërë zhvlerësimin e euros veçanërisht të ndjeshëm për familjet dhe bizneset që kanë të ardhura në euro.
Rënia është bërë edhe më e dukshme gjatë sezonit veror, periudhë në të cilën Shqipëria përjeton një hyrje të madhe të valutës së huaj. Miliona turistë që vizitojnë vendin sjellin euro dhe valuta të tjera, ndërsa emigrantët vazhdojnë të dërgojnë remitanca te familjet e tyre. Në të njëjtën kohë, investimet e huaja dhe flukset e tjera financiare shtojnë sasinë e valutës në treg, duke krijuar një ofertë të madhe eurosh kundrejt kërkesës për to.
Në vetëm pak muaj, sipas shifrave të publikuara, euroja ka kaluar nga rreth 95.42 lekë më 1 qershor në rreth 89.4 lekë më 25 gusht, që përbën një rënie prej rreth 6.31 për qind. Për një monedhë kryesore ndërkombëtare, një lëvizje e tillë në një periudhë kaq të shkurtër është e rëndësishme dhe tregon se presioni mbi euron në tregun shqiptar është shumë i fortë.
Situata nuk është e favorshme për të gjithë. Eksportuesit shqiptarë janë ndër grupet që preken më shumë, sepse një pjesë e madhe e të ardhurave të tyre vijnë në euro, ndërsa shumë prej shpenzimeve të tyre bëhen në lekë. Kur euroja bie, të njëjtat të ardhura të konvertuara në lekë vlejnë më pak, duke ulur marzhet e fitimit dhe duke rritur presionin mbi kompanitë që shesin produkte dhe shërbime jashtë vendit.
Në anën tjetër, zhvlerësimi i euros mund të jetë pozitiv për importuesit dhe për disa konsumatorë. Kompanitë që blejnë mallra nga jashtë në euro mund t’i paguajnë ato me më pak lekë, ndërsa personat që kanë kredi në euro por të ardhura në lekë mund të përfitojnë nga një këst më i ulët kur e konvertojnë shumën në monedhën vendase. Edhe personat që marrin paga në euro mund të kenë një situatë më pak të favorshme kur i këmbejnë ato në lekë, por kjo varet nga mënyra se si i përdorin të ardhurat.
Edhe monedhat e tjera kanë shënuar dobësim ndaj lekut, megjithëse vëmendja kryesore është përqendruar te euroja. Dollari amerikan është raportuar rreth 79.23 lekë, ndërsa paundi britanik rreth 108.7 lekë. Kjo tregon se nuk bëhet fjalë vetëm për një lëvizje të izoluar të euros, por për një forcim të përgjithshëm të lekut ndaj disa valutave kryesore, megjithëse secila monedhë ndikohet edhe nga faktorë ndërkombëtarë të veçantë.
Banka e Shqipërisë ka ndërhyrë në treg për të zbutur presionin mbi kursin dhe për të rritur rezervën valutore. Sipas të dhënave të publikuara, banka ka tërhequr nga tregu rreth 95.5 milionë euro, një shumë dukshëm më e lartë krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Deri në fund të vitit, institucioni planifikon të blejë edhe qindra miliona euro të tjera, në përpjekje për të menaxhuar kushtet e tregut valutor.
Megjithatë, ndërhyrja e Bankës së Shqipërisë nuk do të thotë se ajo mund ta përcaktojë plotësisht kursin e euros. Kursi ndikohet nga oferta dhe kërkesa, flukset e turizmit, remitancat, investimet, importet, eksportet dhe faktorë të tjerë ekonomikë. Nëse vazhdojnë të hyjnë shumë euro në ekonomi dhe kërkesa për euro mbetet më e ulët, presioni për forcimin e lekut mund të vazhdojë pavarësisht ndërhyrjeve të bankës qendrore.
Ekspertët e tregut kanë ngritur gjithashtu diskutimin mbi euroizimin e ekonomisë shqiptare. Euroja përdoret gjerësisht në kursime, kredi, transaksione dhe pasuri të paluajtshme, ndaj ndryshimet e mëdha të kursit mund të ndikojnë në shumë sektorë njëkohësisht. Një ekonomi më pak e varur nga euroja mund të jetë më pak e ekspozuar ndaj luhatjeve të tilla, megjithëse procesi i deeuroizimit kërkon kohë dhe nuk mund të realizohet menjëherë.
Për qytetarët që kanë kursime në euro, situata duhet parë me kujdes dhe jo vetëm përmes panikut që mund të krijojnë titujt e lajmeve. Rënia e euros nuk do të thotë automatikisht se euroja do të vazhdojë të bjerë pafundësisht. Nëse flukset e valutës ndryshojnë pas sezonit turistik, nëse rritet kërkesa për euro ose nëse kushtet ekonomike ndryshojnë, kursi mund të stabilizohet ose edhe të rikthehet.
Në fund, ajo që po ndodh me euron në Shqipëri është një kombinim i një oferte shumë të madhe të valutës, forcimit të lekut dhe faktorëve të veçantë të ekonomisë shqiptare. Rënia nga 95.42 në rreth 89.4 lekë në pak muaj është padyshim e rëndësishme, por vetëm koha do të tregojë nëse ky është një minimum i përkohshëm i shkaktuar nga flukset e forta të verës apo fillimi i një periudhe më të gjatë ku euroja do të qëndrojë në nivele shumë më të ulëta ndaj lekut.
