Jane arrestuar rreth 90 zyrtare te larte ne Serbi, por kush po jep urdher, kur edhe me tutje ne pushtet de jure eshte Vucic.
Serbia po përjeton një situatë të pazakontë politike. Pushteti i Aleksandar Vuçiqit është mposhtur në zgjedhje, por njerëzit e tij vazhdojnë të udhëheqin qeverinë dhe Ministrinë e Brendshme. Megjithatë, policia dhe prokuroria kanë filluar arrestimin e zyrtarëve të lartë policorë, drejtuesve institucionalë dhe biznesmenëve të fuqishëm. Kush po i jep urdhrat dhe pse institucionet u aktivizuan pikërisht pas humbjes së Vuçiqit?
Kush po e udhëheq realisht shtetin serb në këtë periudhë të tranzicionit?
Në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit, Lista Studentore fitoi 140 nga 250 ulëset e Kuvendit të Serbisë, ndërsa lista e Aleksandar Vuçiqit mori 103 mandate.
Rezultatet përfundimtare u certifikuan më 5 nëntor. Qeveria e re ende nuk është formuar dhe mbledhja konstituive e parlamentit është caktuar për 17 nëntor.
Kjo do të thotë se administrata e vjetër vazhdon të ushtrojë pushtetin.
Gjuro Macut mbetet kryeministër, ndërsa Ivica Daçiq vazhdon të jetë ministër i Punëve të Brendshme.
Megjithatë, që nga humbja e Vuçiqit në zgjedhje, në Serbi kanë filluar operacione policore që deri para pak javësh do të dukeshin pothuajse të paimagjinueshme.
Mbi 90 të arrestuar, mes tyre drejtues të lartë të policisë
Sipas të dhënave të Ministrisë së Punëve të Brendshme, të raportuara nga televizioni publik serb RTS, gjatë dy javëve pas zgjedhjeve janë arrestuar mbi 90 persona për vepra të ndryshme penale.
Jo të gjitha këto arrestime lidhen drejtpërdrejt me ish-pushtetin, por disa prej emrave janë veçanërisht të rëndësishëm.
Në mesin e të arrestuarve janë Marko Kriçak, shef i Policisë Kriminale; Boshko Sekuliq, drejtues i shërbimit për luftimin e krimit; dhe Igor Zhmiriq, komandant i njësisë speciale antiterroriste SAJ.
Një numër zyrtarësh policorë dyshohen për keqtrajtimin e studentëve gjatë protestave kundër regjimit të Vuçiqit.
Është arrestuar gjithashtu Davor Macura, pronari i Alta Bankës, emër i njohur në botën financiare serbe.
Ndër të ndaluarit janë edhe drejtues institucionesh shtetërore, përfshirë drejtorin e Institutit Hidrometeorologjik dhe drejtorin e burgut Zabela.
Arrestimet përfshijnë dyshime për korrupsion, keqpërdorim të detyrës zyrtare, manipulime zgjedhore dhe dhunë ndaj protestuesve.
Ajo që po e habit opinionin publik nuk është vetëm lista e emrave. Është koha kur kanë filluar arrestimet.
Përse institucionet që për vite të tëra akuzoheshin se nuk vepronin kundër njerëzve të pushtetit, filluan të vepronin menjëherë pasi ai humbi zgjedhjet?
Gruaja që e aktivizoi prokurorinë
Një nga përgjigjet më të rëndësishme gjendet te Zagorka Dolovac, kryeprokurorja supreme e Serbisë.
Vetëm dy ditë pas zgjedhjeve, më 27 tetor, Prokuroria Supreme formoi një komision prej pesë anëtarësh për kontrollimin e punës së 87 prokurorive në vend.
Një ditë më vonë u lëshua udhëzimi që prokurorive t’u mundësohej kontrollimi i dosjeve.
Më 29 tetor, Dolovac shkoi edhe më larg.
Ajo urdhëroi prokurorët që t’i kërkonin urgjentisht policisë ndërmarrjen e masave për të penguar zhdukjen ose shkatërrimin e dokumenteve zyrtare.
Urdhri u dha pas informacioneve se dokumente mund të ishin duke u shkatërruar në institucione shtetërore, banka, Agjencinë e Inteligjencës BIA dhe institucione të tjera të sigurisë.
Urdhri i kryeprokurores tregon se sa seriozisht po trajtohet rreziku i zhdukjes së provave gjatë tranzicionit.
Komisioni i ri drejtohet nga prokurori suprem Goran Iliq.
Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Iliq ka thënë se disa raste penale kishin mbetur të bllokuara për shkak të pengesave nga policia, nga prokurorë të caktuar dhe madje edhe nga gjykatat.
Sipas tij, disa prej dosjeve që po procedohen tani mund të ishin trajtuar shumë më herët.
Kjo është një deklaratë e jashtëzakonshme.
Në thelb, një prokuror i lartë i shtetit serb po pranon publikisht se funksionimi i drejtësisë ishte penguar për një kohë të gjatë nga vetë institucionet.
Ndërkohë, Dolovac ka vlerësuar se pas zgjedhjeve janë larguar pengesat politike dhe institucionale për funksionimin e prokurorive.
A po punojnë institucionet apo po përpiqen t’i afrohen pushtetit të ri?
Ka dy shpjegime kryesore për atë që po ndodh.
I pari është se prokurorët dhe policët, të cilët më parë ndiheshin të penguar politikisht, tani po e shohin mundësinë për të ushtruar kompetencat e tyre pa presionin e pushtetit të vjetër.
I dyti është më pragmatik.
Një pjesë e zyrtarëve, duke e kuptuar se pushteti politik po ndryshon, mund të jenë duke u përpjekur të pozicionohen në anën e fituesve.
Edhe profesori i Fakultetit Juridik në Beograd, Goran Iliq, ka vlerësuar për RTS se brenda institucioneve ka struktura të lëna më parë në margjina, të cilat tani po përpiqen të afirmohen përpara qeverisë së ardhshme.
Ai ka theksuar se institucionet i kishin edhe më parë kompetencat për të vepruar.
Pyetja është përse nuk i përdorën ato.
Por ekziston edhe një dallim vendimtar: deri më tani nuk janë paraqitur prova se Lista Studentore, e cila i fitoi zgjedhjet, po i urdhëron këto arrestime.
Formalisht, hetimet drejtohen nga prokuroritë kompetente, ndërsa policia i zbaton veprimet përkatëse. Komisioni i Prokurorisë Supreme ka rol mbikëqyrës dhe kontrollues, jo kompetencë për të urdhëruar personalisht çdo arrestim.
Prandaj, mund të flitet për një ndryshim të sjelljes së institucioneve pas humbjes së Vuçiqit, por jo për një qendër të fshehtë komandimi të identifikuar me prova.
Përplasja e 10 nëntorit: Prokurorët kanë filluar të hetojnë edhe njëri-tjetrin
Zhvillimet morën një kthesë edhe më dramatike të martën, më 10 nëntor.
Komisioni i Prokurorisë Supreme publikoi raportin e parë për punën e Prokurorisë së Lartë në Beograd, të drejtuar nga Nenad Stefanoviq.
Në raport pretendohet se janë evidentuar shkelje sistematike dhe keqpërdorime të kompetencave në trajtimin e disa rasteve të ndjeshme politikisht.
Komisioni ka vlerësuar se drejtimi i kësaj prokurorie kishte krijuar në praktikë një sistem paralel prokurorial, i orientuar nga interesa jashtëligjore.
Në mesin e rasteve të kontrolluara është edhe hetimi për përdorimin e pretenduar të një arme akustike kundër demonstruesve më 15 mars 2025.
Sipas komisionit, prokuroria kishte kërkuar nga shërbimi inteligjent BIA kontrollimin e 154 qytetarëve që kishin dhënë dëshmi, përfshirë verifikimin e lidhjeve të tyre politike dhe organizative.
Komisioni propozoi procedura disiplinore dhe penale ndaj prokurorëve të caktuar, si dhe shqyrtimin e shkarkimit të Stefanoviqit.
Megjithatë, Prokuroria e Lartë e Beogradit i ka mohuar akuzat, duke i cilësuar të pabazuara dhe duke vënë në dyshim mënyrën e funksionimit të komisionit.
Madje, po atë ditë, Stefanoviq paraqiti kallëzim penal kundër Goran Iliqit, drejtuesit të komisionit.
Në kallëzim, Stefanoviq pretendon se Iliqi i kishte kërkuar të jepte dorëheqje, duke i sugjeruar se do të ishte më mirë të largohej përpara ardhjes së pushtetit të ri.
Por përplasja e hapur mes dy prokurorëve të lartë është tregues se tranzicioni politik në Serbi tashmë po prodhon konflikt edhe brenda institucioneve të drejtësisë.
Kush po e kontrollon Serbinë?
Përgjigjja është se Serbia po kalon një periudhë kur pushteti formal dhe ndikimi politik nuk përputhen më plotësisht.
Qeveria e vjetër ende i ka ministrat, institucionet dhe zinxhirin administrativ të komandimit.
Por ajo e ka humbur legjitimitetin elektoral për ta vazhduar qeverisjen.
Në anën tjetër, fituesit e zgjedhjeve ende nuk kanë marrë përgjegjësitë ekzekutive, por fitorja e tyre tashmë ka ndryshuar raportet e forcave brenda shtetit.
Ky ndryshim duket se ka mjaftuar që disa institucione të fillojnë të veprojnë ndryshe.
Mbetet e paqartë nëse kjo është shenja e fillimit të një drejtësie të pavarur, apo edhe një përpjekje e njerëzve të sistemit të vjetër për t’u përshtatur me realitetin e ri politik.
Përgjigjen do ta japin hetimet, gjykatat dhe mënyra se si qeveria e ardhshme do ta trajtojë pavarësinë e tyre.
Por një gjë tashmë është e dukshme.
Në Serbi, ndryshimi i pushtetit ka filluar ta ndryshojë sjelljen e institucioneve edhe përpara se pushteti i ri të hyjë zyrtarisht në zyrat e qeverisë.
Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron ironia më e madhe e deklaratës së Dritan Abazoviqit: njerëzit që ende e udhëheqin formalisht shtetin, po e shohin atë të funksionojë në një mënyrë krejt tjetër nga ajo që ishte mësuar publiku gjatë qeverisjes së Vuçiqit.
