Serbia hyri natën e së dielës në një epokë të re politike. Pas 14 vjetësh pushtet të pandërprerë të Partisë Përparimtare Serbe (SNS), Aleksandar Vuçiq pranoi humbjen në zgjedhjet e parakohshme parlamentare, duke ia lënë fitoren Listës Studentore – lëvizjes që lindi nga protestat e studentëve pas tragjedisë së Novi Sadit.
“Në bazë të mostrës, është e qartë se i kemi humbur këto zgjedhje”, tha Vuçiq në selinë e partisë së tij në Beograd, duke shtuar se Lista Studentore do të ketë mes 135 dhe 140 mandate, ndërsa lista e tij rreth 105.
Por pranimi i humbjes është vetëm hapi i parë. Para se Serbia të ketë qeveri të re, duhet të kalohen disa hapa kushtetues, të zgjidhet kryeministri – emër që Lista Studentore ende nuk e ka bërë publik – dhe të sqarohet kush do ta ushtrojë funksionin e presidentit në muajt në vijim.
Rezultatet: fitore e qartë, pjesëmarrje rekord
Sipas misionit vëzhgues CRTA, Lista Studentore “Studentët fitojnë” ka marrë 51,47 për qind të votave, ndërsa lista “Aleksandar Vuçiq – Serbia e Bashkuar” 40,42 për qind. Projeksioni i Ipsos-it dhe CeSID-it, i bazuar në gjysmën e mostrës nga 750 vendvotime, i jep Listës Studentore 52 për qind dhe 138 mandate, kurse listës së Vuçiqit 39,3 për qind dhe 104 mandate.
Vetë Vuçiq tha se lista e tij ka rreth 1.720.000 vota, ndërsa studentët rreth 2.200.000.
Sipas CRTA-s, asnjë listë tjetër nuk e ka kaluar pragun zgjedhor, me përjashtim të listave të pakicave kombëtare, të cilat përfitojnë nga rregulla të veçanta. Kjo do të thotë se edhe Partia Socialiste e Serbisë (SPS) e Ivica Daçiqit, partnere e përhershme e qeverive të SNS-së, sipas këtyre të dhënave mbetet jashtë Kuvendit. Vuçiq vlerësoi se Aleanca e Hungarezëve të Vojvodinës ka siguruar tri mandate, Koalicioni Shqiptar një, ndërsa SDA e boshnjakëve ndoshta një – duke theksuar se për këtë të fundit nuk ka ende siguri.
Pjesëmarrja ishte e paprecedentë: deri në orën 19:00 kishin votuar 67,8 për qind e votuesve, krahasuar me 55,5 për qind në të njëjtën orë në zgjedhjet e vitit 2023. Në këto zgjedhje kishin të drejtë vote 6.451.292 qytetarë, në 8.392 vendvotime.
Rezultatet përfundimtare zyrtare do t’i shpallë Komisioni Republikan i Zgjedhjeve (RIK) në ditët në vijim.
Si arriti Serbia deri këtu
Zgjedhjet e 25 tetorit ishin kulmi i një krize politike që zgjati gati dy vjet. Shkëndija ishte shembja e strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad në nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona – ngjarje që për shumë qytetarë u bë simbol i korrupsionit dhe i neglizhencës institucionale.
Protestat e udhëhequra nga studentët u përhapën në mbarë vendin. Në janar 2025 dha dorëheqje kryeministri Millosh Vuçeviq, i cili në prill u zëvendësua nga Gjuro Macut. Parlamenti u shpërnda më 9 shtator 2026, ndërsa më 27 shtator Vuçiq dha dorëheqje nga posti i presidentit për të garuar si bartës i listës dhe kandidat për kryeministër. Detyrën e presidentes në detyrë e mori kryetarja e Kuvendit dhe aleatja e tij e ngushtë, Ana Bërnabiq.
Gjatë fushatës, Vuçiq i akuzoi vazhdimisht studentët se mbështeten nga agjentë të huaj – akuzë që studentët e kanë mohuar.
Matematika e pushtetit: 126 nga 250
Për zgjedhjen e qeverisë në Kuvendin e Serbisë nevojiten të paktën 126 vota nga 250 deputetët. Nëse projeksionet konfirmohen, Lista Studentore do ta ketë këtë shumicë vetë, pa pasur nevojë për partnerë koalicioni.
Megjithatë, as kjo shumicë nuk mjafton për gjithçka. Për ndryshime kushtetuese nevojitet shumica prej dy të tretave, pra 167 deputetë, të cilën Lista Studentore nuk e ka. Kjo do të thotë se reformat më të thella institucionale do të kërkojnë marrëveshje edhe me forca të tjera, përfshirë edhe vetë SNS-në, e cila do të jetë opozita më e madhe në Kuvend.
Hapat kushtetues: nga RIK te votimi në Kuvend
Procedura për formimin e qeverisë së re ndjek disa hapa:
1. Shpallja e rezultateve përfundimtare – RIK konfirmon rezultatet zyrtare dhe ndarjen e mandateve. Ankesat eventuale mund ta zgjasin këtë fazë.
2. Konstituimi i Kuvendit – seanca konstituive mbahet brenda 30 ditëve nga shpallja e rezultateve. Aty verifikohen mandatet e deputetëve dhe zgjidhet kryetari i ri i Kuvendit, me të paktën 126 vota.
3. Konsultimet dhe mandatari – presidenti, pasi dëgjon mendimin e përfaqësuesve të listave të zgjedhura, i propozon Kuvendit kandidatin për kryeministër. Në praktikë, propozohet kandidati që mund të sigurojë shumicën.
4. Votimi i qeverisë – kandidati për kryeministër paraqet programin dhe përbërjen e kabinetit, të cilët duhet të marrin të paktën 126 vota.
5. Afati – nëse qeveria nuk zgjidhet brenda 90 ditëve nga konstituimi i Kuvendit, presidenti është i detyruar ta shpërndajë Kuvendin dhe të shpallë zgjedhje të reja.
Deri në zgjedhjen e qeverisë së re, qeveria aktuale e Gjuro Macutit vazhdon të kryejë punët në detyrë.
Nyja e presidencës: Bërnabiq dhe zgjedhjet presidenciale
Një nga pyetjet më delikate është kush do ta mbajë postin e presidentit gjatë këtij procesi. Aktualisht detyrën e ushtron Ana Bërnabiq, figurë e lartë e SNS-së, në cilësinë e kryetares së Kuvendit në largim.
Sipas Kushtetutës, kur posti i presidentit mbetet bosh, atë e ushtron përkohësisht kryetari i Kuvendit, deri në tre muaj. Me konstituimin e Kuvendit të ri dhe zgjedhjen e kryetarit të ri nga shumica e re, pritet që edhe funksioni i presidentit në detyrë të kalojë te kryetari i ri i Kuvendit. Kjo do ta bënte më të lehtë për Listën Studentore procesin e propozimit të mandatarit.
Ndërkohë, zgjedhjet presidenciale duhet të mbahen deri më 26 dhjetor 2026. Lista Studentore ka paralajmëruar se do të marrë pjesë edhe në to, ndërsa në media është spekuluar se ish-basketbollisti dhe presidenti i Euroligës, Dejan Bodiroga, mund të jetë kandidati i saj. Kështu, deri në fund të vitit Serbia mund të ketë edhe kryeministër, edhe president të ri.
Kush mund të jetë kryeministër?
Ky është misteri më i madh i ditëve në vijim. Lista Studentore e ka ndërtuar identitetin e saj si lëvizje pa lider. Bartësi i listës, kardiologu dhe profesori i Fakultetit të Mjekësisë në Novi Sad, Ilija Srdanoviq, kur është pyetur nëse është kandidat për kryeministër, ka thënë se lista ka “më shumë se një kandidat” për çdo pozitë.
Ekipi mediatik i listës ka deklaruar gjatë fushatës se ka tashmë emra në qarkullim për postet qeveritare dhe se ministrat e ardhshëm nuk duhet domosdoshmërisht të jenë nga lista e deputetëve. Lista përbëhet nga 250 kandidatë – kryesisht ekspertë, profesorë, mjekë, juristë, sportistë dhe artistë – mes tyre edhe ish-guvernatori i Bankës Popullore të Serbisë, Dejan Shoshkiq.
Katër skenarët e formimit të qeverisë
Skenari i parë: qeveri e Listës Studentore me shumicë të vetme. Ky është skenari më i mundshëm nëse rezultatet zyrtare konfirmojnë 135–140 mandate. Pritet një kabinet i përbërë kryesisht nga ekspertë, me kryeministër që mund të vijë edhe nga jashtë listës. Përparësitë e shpallura gjatë fushatës janë lufta kundër korrupsionit, arsimi, shëndetësia, drejtësia dhe barazia.
Skenari i dytë: shumicë e zgjeruar me pakicat. Edhe me shumicë të vetme, Lista Studentore mund të kërkojë mbështetje më të gjerë nga deputetët e pakicave – hungarezët, boshnjakët dhe shqiptarët – për legjitimitet më të madh dhe për t’iu afruar numrit të nevojshëm për reforma të mëdha. Aleanca e Hungarezëve të Vojvodinës ka qenë për vite partnere e SNS-së, prandaj qëndrimi i saj ndaj pushtetit të ri mbetet për t’u parë. Për Koalicionin Shqiptar, një konstelacion i tillë mund të hapë hapësirë për të vënë në tryezë kërkesat e vjetra të Luginës së Preshevës, si çështja e pasivizimit të adresave.
Skenari i tretë: vonesa dhe tensione brenda shumicës. Lista Studentore është lëvizje e gjerë, me njerëz nga spektra të ndryshme politike. Mosmarrëveshjet për emrin e kryeministrit, për ndarjen e resoreve apo për politikën e jashtme mund ta zgjasin procesin. Afati 90-ditor ofron kohë të mjaftueshme, ndaj zgjedhjet e reja duken skenar i largët me një shumicë kaq të qartë.
Skenari i katërt: bashkëjetesë e vështirë me institucionet. Edhe pas humbjes, SNS mbetet forca e dytë me mbi 100 deputetë dhe me ndikim të madh në administratë, media dhe pushtetin lokal. Vuçiq deklaroi se partia e tij do të vazhdojë të luftojë dhe do të tregojë se çfarë do të thotë të jesh në opozitë, duke hedhur poshtë si të pabaza pretendimet se do të largohet nga vendi. Kalimi i qetë i pushtetit do të varet shumë nga bashkëpunimi i institucioneve që deri dje drejtoheshin nga njerëzit e tij.
Hija e parregullsive
Edhe pse Vuçiq e pranoi humbjen, dita e zgjedhjeve nuk kaloi pa ankesa. Qendra për Zgjedhje të Lira dhe Demokraci (CeSID) regjistroi mbi 300 raportime për parregullsi deri në orën 20:00, përfshirë votim pa letërnjoftim, fotografim të fletëvotimeve dhe votim familjar. Sipas CRTA-s, fotografimi i fletëvotimeve u vërejt në 48 për qind të vendvotimeve, me përqindjen më të lartë në Beograd.
Raportime në media, përfshirë edhe “Bota Sot”, folën për pretendime për transport të organizuar të votuesve nga Kosova drejt Serbisë dhe për pagesa për votë – pretendime që ende nuk janë vërtetuar zyrtarisht. Vëzhguesit e OSBE/ODIHR-it ishin të pranishëm në terren dhe pjesëmarrjen e lartë e vlerësuan si shenjë të mirë për vendin. Lista Studentore, nga ana e saj, u bëri thirrje qytetarëve që votat të mbrohen në mënyrë paqësore deri në përfundim të numërimit.
Çfarë do të thotë për shqiptarët dhe për Kosovën
Për shqiptarët e Luginës së Preshevës, këto zgjedhje kishin rëndësi të dyfishtë. Koalicioni Shqiptar, i prirë nga Shaip Kamberi, garoi si listë e përbashkët e tetë partive shqiptare, me synimin për të siguruar deri në tri mandate. Sipas vlerësimeve të para, shqiptarët sigurojnë një mandat. Kamberi ka deklaruar se pasivizimi i adresave të shqiptarëve e ka pamundësuar mandatin e tretë. Edhe kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, u kishte bërë thirrje shqiptarëve të Luginës që të votojnë Koalicionin Shqiptar.
Për Kosovën, pyetja kryesore është nëse ndryshimi në Beograd do të sjellë ndryshim edhe në qëndrimin ndaj Prishtinës. Lista Studentore gjatë fushatës ka folur shumë pak për politikën e jashtme dhe për Kosovën. Srdanoviq ka theksuar se i gjithë programi i listës mbështetet në Kushtetutën e Serbisë – dokument që e trajton Kosovën si pjesë të Serbisë. Kjo sugjeron se nuk duhet pritur një kthesë e shpejtë në çështjen e njohjes.
Ndryshimi më i madh mund të ndihet në stilin e qeverisjes, në sundimin e ligjit dhe në marrëdhëniet me Perëndimin. Rruga e Serbisë drejt BE-së ka ngecur për shkak të rënies së standardeve demokratike dhe të refuzimit për t’iu bashkuar sanksioneve ndaj Rusisë. Mbetet të shihet nëse qeveria e re do ta afrojë Beogradin më shumë me Brukselin dhe Uashingtonin – qëndrim që do të ishte vendimtar edhe për dialogun me Kosovën.
Analistët shqiptarë janë të ndarë: disa e shohin rënien e Vuçiqit si fillimin e fundit të një epoke që i ka mbajtur të tensionuara marrëdhëniet me Kosovën, ndërsa të tjerë paralajmërojnë se ndryshimi i pushtetit në Beograd nuk do ta ndryshojë qëndrimin e Serbisë ndaj Kosovës.
Kalendari i pritshëm
Ditët në vijim: RIK shpall rezultatet përfundimtare zyrtare.
Brenda 30 ditëve pas rezultateve: konstituimi i Kuvendit të ri dhe zgjedhja e kryetarit të Kuvendit.
Pas konstituimit: konsultimet dhe propozimi i mandatarit për kryeministër.
Deri më 26 dhjetor 2026: zgjedhjet presidenciale.
Brenda 90 ditëve nga konstituimi: zgjedhja e qeverisë së re, përndryshe zgjedhje të reja.
Nëse procesi ecën pa pengesa, Serbia mund ta ketë qeverinë e re para fundit të vitit ose në fillim të vitit 2027.
Për herë të parë pas më shumë se një dekade, Serbia do të qeveriset nga dikush tjetër përveç Vuçiqit dhe partisë së tij. Sa thellë do të shkojë ky ndryshim – brenda vendit dhe në raport me fqinjët – do të varet nga mënyra se si studentët do ta shndërrojnë fitoren e rrugës në qeverisje institucionale.
