Rama thotë se produkti më i madh që Turqia ka eksportuar në Ballkan është vetë Presidenti Erdogan dhe popullariteti i tij. Sipas Ramës, kjo nuk mjafton për të ndërtuar një partneritet të fortë ekonomik në rajon. Sipas tij, Ankaraja duhet të sjellë më shumë investime konkrete dhe projekte të mëdha në Shqipëri dhe Ballkan.
Rama: Marrëdhëniet Shqipëri–Turqi janë të forta politikisht, por investimet ekonomike janë të pamjaftueshme
Shqipëria dhe Turqia shpesh e përshkruajnë marrëdhënien e tyre dypalëshe si strategjike, të mbështetur në lidhje historike dhe në raportin personal mes udhëheqësve të dy vendeve. Megjithatë, sipas kryeministrit shqiptar Edi Rama, ndikimi ekonomik i Turqisë në Ballkan nuk është në të njëjtin nivel me peshën e saj politike.
Në një intervistë për Türkiye Today, Rama dha një vlerësim të drejtpërdrejtë për rolin e Ankarasë në rajon. Ai hodhi poshtë narrativat për ambicie “neo-otomane”, por njëkohësisht theksoi se strategjia turke në Ballkan duhet të mbështetet më shumë në investime konkrete ekonomike dhe jo vetëm në popullaritetin e presidentit Recep Tayyip Erdogan.
Rama vlerësoi edhe marrëdhënien personale me presidentin turk.
“Kam një marrëdhënie shumë të mirë me Presidentin Erdogan. Është një njeri i drejtpërdrejtë; po është po, jo është jo”, tha ai.
Intervista preku gjithashtu ndryshimet në rendin global, 30-vjetorin e Marrëveshjes së Daytonit dhe përpjekjen e Shqipërisë për t’u anëtarësuar në Bashkimin Evropian deri në vitin 2030.
“Jo mjaftueshëm”: Mesazh i drejtpërdrejtë për Ankaranë
Edhe pse e cilësoi Erdoganin “mik të madh”, Rama theksoi se Turqia duhet të bëjë më shumë për ta konsoliduar partneritetin rajonal. I pyetur për shtyllat strukturore të bashkëpunimit Shqipëri-Turqi dhe për zhvillimin e tregtisë mes dy vendeve, kryeministri shqiptar ishte i qartë.
Për të ilustruar hendekun mes marrëdhënieve politike dhe atyre ekonomike, Rama bëri një krahasim me klubet më të mëdha të futbollit në Turqi.
“Nuk kam bërë llogaritjet për vlerën e Galatasaray dhe Fenerbahçe, por kam frikë se, të marra së bashku, mund të jenë më të vlefshme sesa volumi i tregtisë mes Turqisë dhe Shqipërisë. Dhe kjo nuk është e mjaftueshme,” tha ai.
“Duhet të paktën ta kalojmë ligën turke,” shtoi Rama.
Ai theksoi gjithashtu se aktualisht nuk ekziston një projekt ekonomik madhor që ta mbështesë marrëdhënien dypalëshe.
“Produkti më i madh që Turqia ka eksportuar në rajon është Presidenti Erdogan dhe popullariteti i tij. Nuk e di nëse i pëlqen ajo që po them, por them se nuk mjafton. Duhet diçka përtej tij,” deklaroi Rama.
Kryeministri shqiptar shtoi se prania turke në rajon mund të ishte më e madhe.
“Ka shumë paragjykime dhe stereotipe për përfshirjen e Turqisë në rajon, por për mua ajo nuk është e mjaftueshme. Është larg së qeni e mjaftueshme,” tha ai.
Sipas të dhënave të Asamblesë së Eksportuesve të Turqisë, eksportet turke drejt vendeve të Ballkanit arritën rreth 25.3 miliardë dollarë në vitin 2025, me një rritje vjetore prej 8.1%. Nga kjo shumë, rreth 819.8 milionë dollarë përbënin eksportet drejt Shqipërisë.
Ndërkohë, tregtia dypalëshe mes Shqipërisë dhe Turqisë ka kaluar 1 miliard dollarë, ndërsa të dy vendet synojnë ta çojnë atë në 2 miliardë dollarë. Investimet turke në Shqipëri arrijnë rreth 3.5 miliardë dollarë, sipas një raporti të vitit 2024.
“Çfarë neo-otomane?”
Rama komentoi gjithashtu akuzat e disa vendeve të rajonit për ambicie “neo-otomane” të Turqisë. Ai i hodhi poshtë këto pretendime duke përmendur një projekt restaurimi të vonuar të një xhamie në Shqipëri nga Agjencia Turke për Bashkëpunim dhe Koordinim (TIKA).
“Kemi një nga xhamitë më të bukura në rajon, një objekt i vogël, dhe prej rreth tre vitesh po presim që TIKA të bëjë punën e saj për ta riparuar pas përmbytjeve,” tha Rama.
“Nëse do të ishin vërtet neo-otomanë, të paktën ajo xhami do të ishte restauruar dhe do të shkëlqente pas përmbytjeve,” shtoi ai.
Ai theksoi gjithashtu se është paradoksale që Serbia të bëjë akuza të tilla, duke qenë se investimet turke në rajon janë më të mëdha në atë vend.
“Çfarë neo-otomane? Presidenti i Serbisë, që është i fiksuar me shifrat, mund ta shohë shumë mirë se Turqia ka investuar më shumë në Serbi sesa në Shqipëri dhe Kosovë së bashku,” tha Rama.
Në tetor të vitit të kaluar, presidenti serb Aleksandar Vuçiç akuzoi Turqinë se “ëndërron Perandorinë Osmane”, pas dorëzimit të dronëve Skydagger në Kosovë. Ai gjithashtu ka akuzuar Turqinë dhe SHBA-në se po armatosin shqiptarët në Kosovë, duke e paraqitur këtë si kërcënim për integritetin territorial të Serbisë.
Rama për Vuçiçin dhe pretendimet për një “aleancë ushtarake”
Rama reagoi edhe ndaj deklaratave të Vuçiçit se Shqipëria, Kroacia dhe Kosova po formojnë një “aleancë ushtarake” kundër Serbisë. Ai i përshkroi këto deklarata si rezultat i frikës së Beogradit për të pranuar realitetin e Kosovës.
“Presidenti Vuçiç është një njeri me njohuri të mëdha dhe intuitë të fortë, por ka një makth të vetëm: Kosovën,” tha Rama.
“Kur ky makth ndikon në emocionet e tij, ai thotë gjëra që sinqerisht nuk kanë shumë kuptim.”
Sa i përket pretendimit për një aleancë, Rama e minimizoi rëndësinë e tij.
“Kjo është thjesht një tjetër reagim i një makthi… Serbia ka një marrëveshje shumë më të fortë me Kroacinë sesa kjo,” tha ai.
Ai i dha një këshillë të drejtpërdrejtë Beogradit:
“Gjithmonë them: priteni litarin dhe lëreni të shkojë. Nëse e lini të shkojë, makthi do të marrë fund. Të mos pranosh se diçka ka mbaruar është ajo që e kthen në makth.”
Megjithatë, Rama theksoi se pavarësisht dallimeve, Vuçiç mbetet një lider me të cilin mund të dialogohet.
“Mendoj se është dikush me të cilin mund të bisedosh dhe të ndërtosh mbi objektiva të përbashkëta,” tha ai.
“Nëse Kosova kërcënohet, kërcënohet edhe Shqipëria”
Duke folur për tensionet rajonale, Rama rikonfirmoi mbështetjen e plotë të Shqipërisë për Kosovën dhe theksoi se pavarësia e saj është e pakthyeshme.
“Kosova është e pavarur; është republikë. Ky proces është i pakthyeshëm,” deklaroi ai.
Ai shtoi se çdo kërcënim ekzistencial ndaj Kosovës do të prekte drejtpërdrejt edhe Shqipërinë.
“Nëse preket Kosova, preket edhe Shqipëria. Nëse Kosova përballet me një kërcënim ekzistencial, edhe Shqipëria është nën kërcënim.”
Megjithatë, duke folur për dialogun e ndërmjetësuar nga BE mes Prishtinës dhe Beogradit, Rama pranoi se perspektiva e tij nga Tirana është e ndryshme nga ajo e udhëheqjes në Kosovë.
Ai kujtoi edhe përvojën e luftërave në ish-Jugosllavi.
“Unë jam në Tiranë, jo në Prishtinë. Kam parë luftën e përgjakshme që shpërbëri Jugosllavinë dhe solli në Kosovë furinë e makinerisë nacional-socialiste të vdekjes dhe shkatërrimit,” tha Rama.
“Kujtimet e asaj kohe, plagët dhe makthet janë ende shumë të pranishme atje dhe më pak këtu. Ky është ndryshimi që duhet ta kem gjithmonë parasysh kur i shoh gjërat ndryshe nga Tirana.”
“Nuk ka plan B” për anëtarësimin në BE
Në vitin 2025, Shqipëria u shkëput nga dinamika rajonale dhe arriti të hapë të gjitha grup-kapitujt e mbetur të negociatave me Bashkimin Evropian në një kohë rekord. Qeveria shqiptare ka vendosur si objektiv anëtarësimin e plotë në BE deri në vitin 2030.
I pyetur nëse Shqipëria ka një “plan B” në rast se procesi i zgjerimit të BE-së ngadalësohet, Rama u shpreh pa mëdyshje:
“Nuk ka plan B. Ne duam të anëtarësohemi, pikë.”
Kryeministri shqiptar e paraqiti procesin e integrimit jo si një favor diplomatik nga Brukseli, por si një proces të rëndësishëm transferimi njohurish dhe standardesh për ndërtimin e shtetit.
“Është i dhimbshëm; ndonjëherë është edhe poshtërues dhe i neveritshëm mënyra se si ata nuk arrijnë të japin rezultate,” tha Rama, duke iu referuar mekanizmave shpesh të ngadalshëm politikë të Bashkimit Evropian.
Megjithatë ai theksoi se realiteti i procesit duhet pranuar.
“Në fund të fundit, kështu është. Nuk janë ata që i kërkojnë Shqipërisë: ‘A mund të bashkohemi me ju?’ Jemi ne që u kërkojmë atyre: ‘A mund të bashkohemi me ju?’”
Sipas Ramës, procesi i anëtarësimit në BE shërben si një mekanizëm për reforma institucionale dhe përmirësim të qeverisjes, pavarësisht nëse anëtarësimi realizohet në afatin e synuar.
Në mbyllje të intervistës, Rama i inkurajoi lexuesit e Türkiye Today të vizitojnë Shqipërinë dhe ta përjetojnë vendin nga afër.
“U uroj shëndet të mirë të gjithëve”, tha ai.
