“Deklarata e Don Shan Zefit në radion publike gjermane Deutschlandfunk, se “si mysliman nuk ke shpirt shqiptar”, nuk është thjesht një gabim — është një deklaratë e rrezikshme.
Këtu nuk kemi debat teologjik.
Kemi një klerik që përpiqet të vendosë kriter fetar për përkatësinë kombëtare. Dhe kjo është e papranueshme, historikisht dhe moralisht.
Shqiptaria nuk është pagëzim.
Nuk është shahadet.
Nuk është kungim.
Shqiptaria është gjuhë, kujtesë historike, traditë, kulturë dhe vetëdije kolektive. Ky komb ka mbijetuar pikërisht sepse nuk u ndërtua mbi fe. Po të ishte ndërtuar mbi fe, shqiptarët do të ishin zhdukur shumë herët në histori.
Asnjë prift nuk ka mandat moral dhe as kompetencë shpirtërore të shpallë një shqiptar “pa shpirt”. Krishti nuk përjashtonte — ai përqafonte. Nuk i kategorizonte njerëzit sipas identitetit fetar, por sipas veprës dhe njeriut. Kur një klerik fillon të ndajë kombin në “me shpirt” dhe “pa shpirt”, ai nuk po flet më si bari shpirtëror; po flet si ideolog.
Problemi nuk është krishterimi.
Problemi është përdorimi i fesë si instrument politik dhe identitar.
Është fakt historik që shoqëria shqiptare mesjetare u formua në një realitet të krishterë. Por kjo nuk i jep askujt të drejtën të delegjitimojë shqiptarët myslimanë. Islamizimi ishte proces politik, ushtarak, represiv dhe administrativ i Perandorisë Osmane, jo ndryshim etnie. Ndryshoi besimi, jo kombi. Gjuha, zakonet, familja dhe vetëdija etnike mbetën.
Në momentin që thuhet se një pjesë e kombit nuk ka “shpirt shqiptar”, nuk mbrohet identiteti — shkatërrohet ai.
Shqiptarët nuk janë komb fetar.
Janë komb kulturor.
Historia jonë është e qartë: shqiptarët kanë luftuar bashkë, kanë rënë bashkë dhe kanë mbijetuar bashkë — katolikë, myslimanë dhe ortodoksë. Askush nuk ka të drejtë të ndajë atë që historia e ka bashkuar.
Për këtë arsye, Don Shan Zefi i detyrohet një kërkimfalje publike shqiptarëve myslimanë — jo për arsye politike, por për arsye elementare njerëzore.”
