Komiteti për Punët e Jashtme i Parlamentit Europian ka publikuar draft-raportin për Shqipërinë, dokumentin që vlerëson progresin e vendit në kuadër të procesit të anëtarësimit në Bashkimin Europian. Ky raport shërben si një panoramë politike dhe institucionale mbi arritjet dhe, mbi të gjitha, mangësitë që Brukseli konsideron ende pengesë për avancimin e mëtejshëm të negociatave.
Draft-raporti, megjithëse nis me vlerësime për ritmin e hapjes së kapitujve, përmban një listë të gjatë mangësish strukturore që e vendosin vendin nën një lupë të fortë politike dhe institucionale. Dokumenti flet qartë për “nevojën e reformave më të thella, më të qëndrueshme dhe të pakthyeshme”– një formulim që në gjuhën e Brukselit nënkupton se progresi shihet ende si i brishtë dhe i cenueshëm nga ndërhyrjet politike.
Në planin demokratik, raporti thekson se kuadri zgjedhor konsiderohet “gjerësisht i përshtatshëm”, por rikthen shqetësime serioze për “garë të pabarabartë”, “keqpërdorim të burimeve administrative”, “blerje vote” dhe “presion ndaj votuesve”. Gjuha është e kujdesshme, por termat e përdorur janë të drejtpërdrejtë dhe tregojnë se problemi nuk konsiderohet episodik, por sistemik. Thirrja drejtuar shumicës dhe opozitës për reformë gjithëpërfshirëse zgjedhore nënkupton se klima politike vazhdon të shihet si e polarizuar dhe jo funksionale.
Raporti shpreh “shqetësim për polarizimin e vazhdueshëm politik dhe diskursin përplasës”, që sipas tij minojnë kontrollin parlamentar dhe besimin publik. Kjo është një kritikë e qartë për mënyrën si funksionon Kuvendi dhe raportet mazhorancë–opozitë, duke sinjalizuar se standardet e debatit demokratik konsiderohen ende problematike.
Në fushën e shtetit të së drejtës, megjithëse përmendet progresi me vettingun, theksohen “sfida të vazhdueshme” për efikasitetin e gjyqësorit, stokun e çështjeve, konsistencën e jurisprudencës dhe “tentativat për ndikim të padrejtë”. Formulimi për “ndikim të padrejtë” është një alarm serioz për ndërhyrje politike apo presione mbi sistemin gjyqësor, në një moment kur përplasjet mes ekzekutivit dhe institucioneve të drejtësisë kanë qenë pjesë e debatit publik.
Sa i takon korrupsionit, raporti e cilëson atë “një shqetësim serioz” dhe kërkon forcimin e bilancit të hetimeve, ndjekjeve penale dhe vendimeve përfundimtare, sidomos në rastet e korrupsionit të nivelit të lartë. Theksi mbi “nivelin e lartë” është një mesazh i qartë politik: Brukseli pret rezultate konkrete në dosje që lidhen me figura të rëndësishme të pushtetit, jo vetëm statistika.
Liria e medias mbetet një tjetër pikë e ndjeshme. Raporti kërkon më shumë transparencë për konfliktet e mundshme të interesit të pronarëve të mediave, mbrojtje ndaj presionit politik dhe ekonomik dhe hetim efektiv të kërcënimeve ndaj gazetarëve. Kjo gjuhë sugjeron se ekziston perceptimi për ndikim të fortë politik dhe ekonomik mbi mediat, një çështje që në Shqipëri lidhet shpesh me marrëdhëniet mes qeverisë dhe biznesit.
Në administratën publike, dokumenti flet për nevojën e rekrutimit mbi bazë merite dhe “depolitizimit të shërbimit civil”. Ky është një sinjal i qartë se praktikat e patronazhit politik apo emërimet partiake vijojnë të perceptohen si problem.
Në planin ekonomik, raporti vëren “dobësi strukturore”, përfshirë informalitetin, rritjen e kufizuar të produktivitetit dhe një “mjedis sfidues biznesi”. Këto terma tregojnë se klima e investimeve dhe funksionimi i tregut nuk konsiderohen ende të qëndrueshme. Ndërkohë, theksohet mungesa e progresit në fushën e mjedisit dhe ndryshimeve klimatike gjatë vitit të fundit – një kritikë e drejtpërdrejtë për performancën e qeverisë në këtë sektor.
Raporti ndalet edhe te dialogu social, duke shprehur keqardhje për frekuencën e ulët të mbledhjeve të Këshillit Kombëtar të Punës dhe duke kërkuar forcim të konsultimit tripalësh. Kjo tregon se përfshirja e sindikatave dhe partnerëve socialë konsiderohet e pamjaftueshme.
Në tërësi, gjuha e përdorur është diplomatike, por e qartë: progresi njihet, por paralajmërohet se pa reforma të pakthyeshme, pa rezultate të prekshme kundër korrupsionit të nivelit të lartë, pa depolitizim real të administratës dhe pa garantim të plotë të lirisë së medias, procesi i integrimit mbetet i kushtëzuar.
Mes rreshtave, raporti flet për mungesë besimi të plotë në qëndrueshmërinë e reformave dhe për nevojën që ndryshimet të mos jenë vetëm në letër, por të zbatohen realisht në terren.
